W maju mija 105 rocznica założenia Związku Sportowego Orzeł Biały, pierwszego klubu rugby w historii tej gry w naszym kraju.
Jesienią 1920 roku Louis Amblart, dyrektor szkoły językowej "Linguarum Schola", były kapitan francuski, szef wyszkolenia sportowego armii, dał ogłoszenie w prasie warszawskiej, że poszukuje ludzi silnych, odważnych, chętnych do uprawiania nowej dyscypliny Football-Rugby. Zgłosiło się kilkunastu ochotników, z którymi rozpoczęto treningi, odbywały się one rano przed pracą i zajęciami na uczelni. Żeby nadać rugby bardziej formalny kształt Amblard w maju 1921 roku powołał polsko-francuski Związek Sportowy Orzeł Biały (herb klubu, zdjęcie 1), który miał w planie szkolenie w 13 dyscyplinach, ale „na pierwszym planie znajdujemy nieznaną jeszcze u nas, a wielce rozpowszechnioną we Francji, w Anglii i w Ameryce kategorję Football-Rugby”. Sekretariat klubu początkowo mieścił się w Hotelu Europejskim na Krakowskim Przedmieściu 13 (zdjęcie 2), a następnie na ulicy Tamka 38 w Warszawie. Przy pomocy żołnierzy Francuskiej Misji Wojskowej Amblard wyszkolił ponad 30 zawodników, z których utworzono dwie drużyny. Pomagał mu major Charles Roucaud, a od 1922 roku mecenas Jerzy Rotwand.
Pierwszy oficjalny mecz rugby przy udziale publiczności rozegrano pomiędzy dwoma drużynami Orła Białego, odbył się on we Lwowie na boisku LKS Pogoń dnia 9 lipca 1922 roku. Spotkanie zakończyło się zwycięstwem Czarnych 6:3, a po meczu w prasie ukazało się kilka artykułów za i przeciw rugby, ogólnie jednak uznano, że mecz był widowiskiem udanym. Przez dwa lata Orzeł Biały był jedynym klubem w Polsce, dopiero w 1923 roku założono drużynę w I Pułku Artylerii Przeciwlotniczej, a rok później kolejne. W roku 1924 Orzeł Biały nawiązał pierwszy kontakt międzynarodowy, na zaproszenie Rumuńskiej Federacji Rugby wyjechał do Bukaresztu wzmocniony kilkoma zawodnikami z innych klubów, dlatego skład ten uznajemy za pierwszą reprezentację narodową. Polski zespół miał sprawdzić formę reprezentacji Rumunii przygotowującą się do Igrzysk Olimpijskich w Paryżu, przegrał z Rumunią 0:46 i z Rumunią B 0:17. Do rewanżu doszło w tym samym roku, do Warszawy przyjechał Tenis Club Roman Bukareszt pokonując 19:6 i 30:6 reprezentację Stolicy opartą na graczach Orła (zdjęcie 3). Rok później Orzeł spotkał się w Rumunii z liderem I ligi Stade Romain, przegrywając 0:14 (zdjęcie 4, Orzeł na dworcu w Bukareszcie), zaś do Polski przyjechał zdobywca pucharu Rumunii Sportul Studentic, wygrywając z Orłem Białym 22:0 i reprezentacją Warszawy 18:0. Na początku 1926 roku Związek Sportowy Orzeł Biały podporządkował się decyzji Zarządu Związku Polskich Związków Sportowych zakazującej klubom noszenia w tytule nazwy „Związek” i zmienił nazwę na Klub Sportowy (piszę o tym dlatego, że niektóre publikacje postrzegają Zwiazek i Klub Orzeł Biały jako dwa osobne stowarzyszenia).
Po przewrocie majowym 1926 roku w Warszawie zostały tylko dwa zespoły: Orzeł Biały i AZS, rozgrywały one pomiędzy sobą spotkania towarzyskie. W roku 1927 odbyły się trzy oficjalne mecze (zdjęcie 5, mecz z 1927 roku), w rok później cztery. Przełomem miały był rozgrywki o Mistrzostwo Polski z udziałem Orła Białego, AZS i Oficerskiej Szkoły Sanitarnej zorganizowane wiosną 1929 roku. Drużyny walczyły o Puchar Ajencji Wschodniej, niestety odbyły się one po raz pierwszy i zarazem ostatni. Trofeum wywalczył zespół Szkoły Sanitarnej, który w decydującym meczu pokonał Orła Białego 5:0 po czym przestał istnieć. Orzeł i AZS rozegrały ostatnie mecze w 1930 roku, w początkach kolejnego roku nie było już tylu zawodników żeby zagrać mecz i działalność obu zespołów ograniczała się do coraz rzadszych treningów (zdjęcie 6, z treningu). Sekcja rugby będącą ostatnią w klubie Orzeł Biały przestała istnieć wiosną 1931 roku po wyjeździe trenera Louisa Amblarda do Francji, jednocześnie przestała istnieć sekcja AZS.
Na przestrzeni dziesięciu lat Orła Białego trenowali kolejno: Louis Amblard (1921), Louis Amblard i Charles Roucaud (1921-1922), Louis Amblard i Jerzy Rotwand (1922-1923), Jerzy Rotwand (1923-1927), Louis Amblard (1927-1928), Francois August Malin (1928), Louis Amblard (1928-1930).
Skład Orła Białego ze “złotych lat” polskiego rugby (1924-1926) złożony z najbardziej znanych graczy był najsilniejszym jaki mógł klub wystawić, mimo to nigdy w takim ustawieniu nie zagrał. Tworzyli go: Tadeusz Restorff - Tadeusz Chrapowicki, Maciej Goldman-Rutkowski, Jerzy Puchalski, Kazimierz Czyżewski - Franciszek Kramer - Maurice Baquet - Louis Amblard, August Dulac, Roman Ługowski, Stefan Czyżewski, Jan Lechowski, Kazimierz Pędzich, Jerzy Rotwand, Zdzisław Gillewicz (nazwiska podano od obrońcy do lewego filara).
Najważniejsze mecze:
09.07.1922 Lwów, pierwszy mecz w historii
ZS Orzeł Biały Warszawa Czarni - ZS Orzeł Biały Warszawa Biali 6:3 (3:0)
08.09.1923 Warszawa, pierwszy mecz z innym zespołem
ZS Orzeł Biały Warszawa - Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej Warszawa 14:3 (3:0)
29.03.1925 Warszawa, pierwszy mecz z wojskową reprezentacją Stolicy
ZS Orzeł Biały Warszawa - Reprezentacja Garnizonu Warszawskiego 6:3 (3:0)
12.04.1925 Bukareszt, pierwszy mecz międzynarodowy
AP Stadiul Roman Bukareszt (Rumunia) - ZS Orzeł Biały Warszawa 14:0 (11:0)
31.05.1925 Warszawa, pierwszy mecz międzynarodowy w kraju
ZS Orzeł Biały Warszawa - SC Sportul Studentesc Bukareszt (Rumunia) 0:22 (0:3)
05.05.1929 Warszawa, pierwszy mecz mistrzowski
KS Orzeł Biały Warszawa - AZS Warszawa 3:3 (0:3)
26.05.1929 Warszawa, drugi mecz mistrzowski
Oficerska Szkoła Sanitarna Warszawa - KS Orzeł Biały Warszawa 5:0 (0:0)
To bardzo, krótka historia pierwszego polskiego klubu rugby, może ktoś się kiedyś pokusi o monografię? Wszak temat jest niezwykle ciekawy, a materiałów źródłowych całkiem dużo.
