W Dzień Kobiet, z życzeniami dla wzystkich Pań, możemy z dumą potwierdzić, że nieustraszona dziesięciolatka, Emily Valentine z Enniskillen w Irlandii, była najwcześniej udokumentowaną kobietą grającą w rugby.
Najwcześniejszym zapisem dotyczącym kobiety grającej w rugby są wspomnienia Irlandki Emily Valentine, która grała w rugby w 1887 roku, będąc uczennicą Portora Royal School w Enniskillen. Jej historia jest niezwykła, ponieważ nie zachowały się żadne inne zapisy dotyczące kobiet grających w rugby w XIX wieku, a tylko sugestia z 1881 roku*, bardzo skąpe są też zapisy dotyczące samej historii kobiecego rugby oraz tego, kto i gdzie grał po raz pierwszy.
Wspomnienia przekazane przez rodzinę pani Valentine opowiadają niezwykłą historię. Publikuję fragment dziennika, który opowiada, jak w wieku 10 lat Emily grała na skrzydle w lokalnej drużynie w Enniskillen:
- Uwielbiałam rugby, ale rzadko miałam okazję zrobić coś więcej niż kopnąć piłkę z miejsca lub kopnąć gola z dropa, ale potrafiłam biegać pomimo halek i grubej bielizny. Moim największym marzeniem było zagrać w prawdziwym meczu rugby i zdobyć przyłożenie. Stawałam na linii bocznej w zimną, wilgotną zimę w Enniskillen, obserwując każdą chwilę gry, wściekła, gdy moja drużyna przegrywała piłkę lub była na spalonym, i gorzko rozczarowana, gdy nie udało się zdobyć przyłożenia.
- Pewnego dnia nadarzyła się okazja. To był tylko szkolny mecz z przepychankami i zabrakło im jednego „człowieka”. Miałem jakieś dziesięć lat. Nękałam ich, żeby pozwolili mi grać: „No dobra. No to chodź”. Znałam zasady. W końcu nadarzyła się moja szansa. Złapałam piłkę - wciąż czuję wilgotną skórę i jej zapach, a także widzę sznurowadła przy otworze. Złapałam ją i pobiegłam, uchylając się i pędząc, tak bardzo zależało mi na zdobyciu tego przyłożenia, że nie podałam może wtedy kiedy powinnam, wciąż pędziłam, widziałam chłopaka zbliżającego się do mnie. Uniknąłam szarży i bez tchu, z bijącym sercem i drżącymi kolanami pobiegłam dalej. Zrobiłam ostatni zryw i wylądowałam dokładnie na linii. Zdobyłam przyłożenie. Leżałam płasko na twarzy bo na chwilę wszystko pociemniało. Podniosłam się i pospiesznie rozmasowałam kolana.
Teraz trochę historii. W 1884 roku Portora Royal School w Enniskillen przechodziła trudny okres. Liczba uczniów była niska, a pan Steele, wiekowy dyrektor, przekazał sprawne zarządzanie szkołą nauczycielowi klasycznemu i zastępcy dyrektora Williamowi Valentine, który dołączył do szkoły w 1883 roku. Miał on sześcioro dzieci w tym troje w wieku szkolnym, Williama, Johna i Emily Frances (urodzoną 14.03.1878), które uczęszczały do szkoły. W 1887 roku, jak mówią nam wspomnienia Emily, trójka dzieci zaczęła grać w rugby z kilkoma przyjaciółmi, a ona dołączyła do jednego meczu, zdobywając przyłożenie.
Szkoła miała wcześniej drużynę rugby w latach 70. XIX wieku, ale wraz z utratą uczniów sport zniknął i początkowo jego ponowne wprowadzenie nie było wspierane przez szkołę, która odmówiła im dostępu do głównego boiska szkolnego. Mimo to nadal trenowali i rozgrywali mecze wewnątrzszkolne w każdą sobotę, a mecze przeciwko Enniskillen RFC zostały odnotowane w 1887 roku.
Zapiski szkolne i listy Emily (późniejszej pani Galwey) do szkoły z 1951 roku pokazują, że brała udział w treningach i meczach wewnątrzszkolnych, a niektóre zapisy i niektóre jej oświadczenia, w tym o tym, jak grała na skrzydle, gdy brakowało mężczyzny, mówią nam, że pomimo wieku grała również w niektórych meczach poza szkołą. Kilka źródeł podaje czasami, że cała linia trzech czwartych (zewnętrzni obrońcy, środkowy i dwaj skrzydłowi) składała się z rodzeństwa Valentines, w tym Emily.
William Valentine (senior) najwyraźniej opuścił szkołę około 1891 roku, gdy mianowano nowego dyrektora. Zarówno William (junior), jak i John uczęszczali do Trinity College w Dublinie. Emily została pielęgniarką, wyjechała do Południowej Afryki, w 1909 roku wyszła za mąż za lekarza wojskowego, majora Johna Galweya OBE (1880-1932) zmieniając nazwisko na Galwey i po pewnym czasie spędzonym w Indiach osiedliła się z mężem w Anglii w 1915 roku. Miała dwóch synów (John Rickards Galwey 1910-1997 i Geoffrey Valentine Galwey 1912-1996), ma troje wnucząt i jak ktoś obliczył ośmioro prawnucząt, zmarła 01.01.1967 w Londynie.
W 2010 roku BBC Northern Ireland wyprodukowało rekonstrukcję przyłożenia Emily, krótki film „The first lady of rugby” można obejrzeć na YouTube [kliknij].
Wortal kobiecego rugby "Scrum Queens" prowadzi kampanię na rzecz włączenia Emily do World Rugby Hall of Fame, obok Webba Ellisa. John Birch, jeden z badaczy historii Emily powiedział: Mamy mitycznego chłopaka, który podniósł piłkę do rugby i pobiegł z nią - mimo że może tego nie zrobił, a tutaj mamy prawdziwą dziewczynę, która podniosła piłkę do rugby, pobiegła i zdobyła przyłożenie w swoim pierwszym meczu przeciwko chłopakom. Czyż nie jest równie ważna jak on?
* - W 1881 roku w kilku lokalnych gazetach pojawiły się doniesienia o serii pokazowych międzynarodowych meczów piłkarskich pomiędzy żeńskimi reprezentacjami Anglii i Szkocji. Wzmianka o „przyłożeniach” w „Liverpool Mercury” sugeruje, że przynajmniej jeden z tych meczów został rozegrany zgodnie z przepisami rugby.
Źródła: ulster.rugby, irishrugby.ie, cnn.com, worldrugbymuseum.com, thepeerage.com
Zdjęcia: cnn.com
